Osmanlı Türkçesi rehberi
Bir metni okuyalım
Ahmet Haşim’in “O Belde” şiirinden kısa bir dizeyi inceleyin. Âşinâ kelimesinin anlamını cümle içinde değerlendirin.
Bu örnekte Latin harfli bir dijital metin kullanıyoruz. Amacımız, tek bir kelimenin sözlük anlamını dize içindeki kullanımıyla karşılaştırmak.
Dizeyi okuyun
Melâli anlamıyan nesle aşina değiliz.
Dize, Ahmet Haşim’in “O Belde” şiirinden alınmıştır. Dijital kaynakta “anlamıyan” ve “aşina” yazımları kullanılır. Alıntıda bu biçimler korunmuştur. Sözlükteki başlık ise “âşinâ” biçimindedir.
Kelimeyi sözlükte bulun
Âşinâ maddesinde “bildik, tanıdık” anlamı vardır. Kelimenin Osmanlıca yazımı da aynı maddede gösterilir. Dizedeki kullanımı düşünürken yalnız benzer harfleri değil, cümlenin tamamını göz önünde tutun.
âşinâKelimeyi açBağlamla karşılaştırın
“Değiliz” sözü cümleyi olumsuz yapar. Şiirin konuşanı, sözünü ettiği kuşakla bir yakınlık kurmadığını belirtir. Bu yüzden “aşina”yı burada tanıdık veya yakın olma anlamıyla okuyabiliriz.
Bu açıklama, dizeyi anlamak için hazırlanmış bir okuma notudur. Şiirin tamamının açıklaması değildir. Önceki ve sonraki dizeler, konuşanın kimi ve neyi kastettiğini anlamanıza yardım eder.
Dizeye geri dönün
Sözlüğe baktıktan sonra dizeyi yeniden okuyun. Bulduğunuz anlam cümleye uyuyor mu? Kelimenin farklı bir anlamını seçerseniz cümle nasıl değişiyor? Bu iki soruyla seçiminizi kontrol edin.
Aynı yöntemi başka bir kısa metne de uygulayın. İlk okumada bilmediğiniz bütün kelimeleri değiştirmeye çalışmayın. Önce cümlenin ana yargısını bulun; sonra anlamı etkileyen kelimeleri tek tek inceleyin.
Yazım notu
Kaynak, Vikikaynak’ın 140719 numaralı “O Belde” sürümüdür. Burada basılı bir nüshanın sayfa numarası verilmez; dijital metin sürümü belirtilir. Sözlükteki Osmanlıca kelime yazımı ile şiirin Latin harfli aktarımı ayrı kaynak katmanlarıdır.
Alıntının metni değiştirilmedi. Okuma açıklaması Lugat için hazırlanmıştır. Kaynak sayfasının lisans bağlantısı aşağıdadır.
Alıntı lisansı: Vikikaynak: CC BY-SA 4.0