Kısa tarihçe

Başlangıç dönemi

13-15. yüzyılları kapsayan bu evre, Eski Anadolu Türkçesi adıyla da anılır. Beylikler döneminde Türkçe eserler ve çeviriler çoğaldı.

Klasik dönem

15. yüzyılın ikinci yarısından 19. yüzyıl ortalarına uzanır. Yazı dili tek düzeyde değildi. Daha geniş okur kitlesine seslenen eserlerle yoğun Arapça ve Farsça unsurlar taşıyan sanatlı metinler birlikte üretildi.

Yenileşme dönemi

19. yüzyıl ortalarından 20. yüzyıl başlarına kadar yeni anlatım arayışları görüldü. Roman, hikâye ve makale gibi türler önem kazandı. 1911’deki Yeni Lisan hareketi, sadeleşme sürecinde önemli bir adımdı.

Gazetelerin etkisi

1831’de yayımlanan Takvîm-i Vekāyi‘, Türkçe basının erken örneklerindendir. Şinâsi’nin gazete yazıları, düşünceleri daha geniş bir okur kitlesine ulaştırmayı amaçlayan yeni anlatımın örneklerini verdi.

Bir gazete sayfasını okurken haber, ilan ve makaleyi ayırın. Aynı sayfadaki metinler farklı amaçlarla yazılmış olabilir.

1928’de ne değişti?

Türkiye’de 1928’de Latin harflerine dayanan yeni Türk alfabesi kabul edildi. Bu, yazı sistemiyle ilgili bir değişiklikti. Kelimelerde ve anlatımda sadeleşme ise farklı aşamaları olan bir süreçtir.

Bir eserin yazıldığı tarih ile elinizdeki baskının tarihini ayrı kaydedin. Eski bir eser, daha sonra yeni harflerle yayımlanmış olabilir.

Tarih bilgisini okurken kullanın

• Metnin yazarını ve tarihini bulun.
• El yazması, basılı kitap veya yeni harfli aktarım olduğunu belirleyin.
• Anlam seçimini yalnız döneme göre yapmayın; cümleyi de okuyun.
• Emin olmadığınız biçimleri not edin ve başka bir kaynakla karşılaştırın.

Bu liste, metne başlamadan önce kullanabileceğiniz bir okuma önerisidir.