nîkrîz

Sözlük anlamı

1. 1
   müz. Türk müziğinin en eski mürekkep makamlarındandır, (eskiden “nî rîz” denilirdi). Dizisi bir sekizli içinde gösterilebilen (yânî bir dörtlü ile bir beşli'den yapılmış olan) basit görünüşlü mürekkep makamlardandır. Nikriz beşlisi ile rast dörtlüsünden, ikinci şekli ise, gene nikriz beşlisi ile pûselik dörtlüsünden müteşekkildir. (mevzûubahs pûselik dörtlüsü, nevâ (re) perdesindedir: nevâ, hüseynî, acem ve gerdâniye). Çıkıcı-inici olarak seyreder; umûmiyetle sona doğru inici bir karakter olarak nikriz beşlisi ile rast (sol) perdesinde karar eder. Güçlüsü -beşli ile dörtlünün birleştikleri yer olan- nevâ (re) perdesidir. Donanımına “si” bakıyye bemolü ile “fa” ve “do” bakıyye diyezleri konulur (Hicaz gibi); eğer pûselik dörtlüsü kullanılıyorsa “fa” bekar yapılır (hümâyûn gibi). Dizisinde niseb-i şerîfe'den 5 tâne bulunmakla, gizli mütenâfir îtibâr edilir. Orta sekizlideki sesleri, pestden tîze doğru olmak üzere şöyledir: rast, dügâh, dik kürdi, nim hicaz, nevâ, hisar, evic (veyâ acem) ve gerdâniye. Kederli bir azamet, esrarlı bir hüzün taşıyan nikriz, orta derecede kullanılmıştır