zîr-efkend

Sözlük anlamı

1. 1
   müz. Türk müziğinin en eski mürekkep makamlarından biri. Son asırlarda pek çok kullanılmış veyâ hiç kullanılmamıştır. Gazî Giray Hân’ın darb-ı fetih usûlündeki 5 hâneli peşrevi ile sengin semâî usûlündeki 5 hâneli saz semâîsi, makama nümûnedir. Umûmî çatısı itibârıyla zîr-efkend şöyledir: mâhur, ruh-nüvâz, çârgâh, aşîranda sabâ. Makam umûmiyetle inici olarak seyreder ve geniş ölçüde müşterek seslerden istifâde ederek geçkiler yapar; anbitüsü en geniş makamdır. Yayılan makamlardan bâzılarında fazla kalındığı gibi, bâzılarının dizilerinden birkaç ses arzı da kâfî görülebilir. Bu Türk müziğinin en mürekkep makamında, muhtelif muvakkat ve asma kararlar yapılır, nihâyet sabâ’nın şeddi ile hüseynî aşîran (mi) perdesinde durulur. Donanımına mâhûr’un “fa” küçük mücenneb diyezi konulur ki, ruhnüvaz’da da müşterektir. Ayrıca nota içerisinde lüzûmunda yapılacak ana makama âit ta’dîlât şöyledir: ruhnüvaz için “re” bakıyye diyezi, çârgâh için “fa” bekar, aşîran’da sabâ için “si” koma bemolü, “lâ” bakıyye bemolü, “fa” bekar ve “fa” bakıyye diyezi (“si” bekar ve “mi” bakıyye bemolü de kullanılabilir). Güçlüler: rast (sol) (mâhûr’un durağı, çârgâh’ın güçlüsü aşîran’da saba’nın güçlüsü), çârgâh (do) (çârgâh durağı), nevâ (re) (mâhûr’un güçlüsü), pûselik (si) (ruhnüvâz’ın güçlüsü) (ruhnüvâz’ın durağı olan hüseynî aşîran (mi), son durak ile müşterektir).