ki

Sözlük anlamı

1. 1
   bir ismi veyâ zamiri bir cümleye bağladığı vakit o cümle, ismin sıfatı durumunda olur: bir adam ki söz dinlemez.. (= söz dinlemeyen bir adam).
2. 2
   bilmek, anlamak gibi bir hâlin açığa çıkışını veyâ görmek, işitmek gibi bir duyuşu bildiren fiillerle kurulan bir cümleyi başka bir cümleye bağladığı zaman ikincisi birincisinin fâili (*öznesi) veyâ mef’ûlü (nesnesi) hükmüne geçer: herkes bilir ki Dünyâ yuvarlaktır (= Dünyânın yuvarlak olduğunu herkes bilir).
3. 3
   birinci cümlede fiile belirsiz bir zarf, mütemmime (*tümlece) veyâ fâile (*özneye) sayı veyâ belirsizlik sıfatı geldiğinde ikinci cümle o fiili, mütemmimi (*tümleci) veyâ fâili (*özneyi) vasıflandırmış olur: öyle koşar ki arkasından kurşun yetişmez (= arkasından kurşun yetişemeyecek kadar koşar).
4. 4
   ikinci cümledeki hükmün birincideki işin yapılışı sırasında görülerek şaşıldığını belirtmeye yarar: geldim ki kimseler yok.
5. 5
   iki eksiksiz cümleyi bağladığı vakit ikincisi birincideki hükme bir delil teşkil eder: Ahmet çalışıyor ki siz onu seviyorsunuz.
6. 6
   ikinci cümle istek *kipinde veyâ üçüncü şahıs emir kipinde olduğu vakit bu cümle, birincisinin gayesini gösterir: oturdum ki biraz dinleneyim.
7. 7
   birinci cümle menfî (*olumsuz) olup, ikincisi yukarıdaki şekilde bulunursa, bu sonuncusu olamayacak bir netîce bildirir: sakalım yok ki sözüm dinlensin.
8. 8
   soru cümlelerini “bilmem” fiiline bağlayarak tereddüt veyâ çâresizlik anlatmaya yarar: bilmem ki öyle şey olur mu?
9. 9
   şikâyet veyâ kınama gibi duygular anlatmak için bir cümlenin sonuna getirilir: o, beni sevmez ki.
10. 10
    “o kadar, öyle bir” gibi belirsiz zarflarla yapılan ifâdelerin sonuna getirildiği zaman fiile çokluk mânâsını verir: o kadar eğlendik ki..
11. 11
    aynı belirsiz zarflar sıfat gibi kullanıldığı vakit beğenme veyâ şaşma duygusu anlatır: bana öyle bir kitap verdi ki.
12. 12
    bir soru cümlesinin sonuna getirildiği vakit tereddüt veyâ endişe anlatır: acaba gelmez mi ki.
13. 13
    bâzı kelimelerin sonuna, en çok, bir ek gibi eklenerek birtakım zarflar, yeni edatlar meydana getirir: “belki, çünki, halbuki, mâdem ki, oysaki, öyle ki, sanki, şöyle ki” gibi.